Schaken

Jazeker, schaken valt onder de categorie sport. Veel mensen rekenen het tot de groep bordspellen, maar het is meer dan dat. Het is een strategisch spel waarbij zoveel zetten mogelijk zijn, dat de speler niet altijd kan zien waar een zet toe leidt. Ervaring, lef en inzicht bepalen de kwaliteiten van een speler. Je kunt op elk niveau schaken, maar het is natuurlijk wel het leukste als je net zo goed (of slecht) bent als je tegenstander! Deze shopgids vertelt je meer over de schaaksport, een aantal spelregels en zetten en de attributen die je nodig hebt. Laat die hersenen maar kraken

Geschiedenis

Schaken is al eeuwenoud, maar hoe het precies ontstaan is weten we niet goed. 'Schaak' stamt af van het Perzische woord shāh, dat koning betekent. Het Perzische shāh māta heeft tot ons woord schaakmat geleid en betekent: de koning zit in een hinderlaag of de koning is verslagen. Ergens in de 11e eeuw is het schaakspel  na heel wat omzwervingen in de wereld in Europa populair geworden. De oudste schaakstukken  die zijn gevonden, lagen voornamelijk langs de kust, vandaar dat het idee is ontstaan dat de Vikingen een belangrijke rol hebben gespeeld in het introduceren van de schaaksport.

Het bord en de stukken

Van a1 tot h8

Een schaakbord is vierkant met 32 witte (lichte) en 32 zwarte (donkere) velden. De rijen (1 t/m 8) lopen horizontaal en de lijnen lopen verticaal (a t/m h). Met een letter en een cijfer kun je een veld aanduiden, bijvoorbeeld a1 is het vak linksonder en h8 is het vak rechtsboven. Deze twee vakken zijn altijd de zwarte vakken, zo weet je hoe je het bord moet draaien voordat je begint. Elke speler heeft zestien speelstukken van dezelfde kleur (allemaal zwart of allemaal wit). Iedere speler heeft een koning, een dame, twee torens , twee lopers , twee paarden  en acht pionnen. Alle stukken worden neergezet volgens een standaard beginopstelling, alhoewel we de pionnen eigenlijk geen stukken noemen, maar je snapt wat er bedoeld wordt. De speler die met de witte stukken speelt, mag beginnen met het verplaatsten van een stuk. Om de beurt doen de spelers een zet en verplaatsen ze de stukken over het bord. Het doel van het spel is om uiteindelijk de koning van de tegenstander te veroveren.

Het spel, jij bent aan zet!

Om bij de koning te komen en deze te veroveren, zul je andere speelstukken moeten wegwerken. Je kunt een stuk van de tegenstander 'slaan'. Dit betekent dat je een eigen stuk verplaatst naar een veld waar een stuk van jouw tegenstander staat. Er mag namelijk maar één stuk tegelijk op een veld staan en zo kun je dat speelstuk wegwerken en van het bord nemen. Het verplaatsen van een stuk moet wel op de juiste manier gebeuren, er zijn regels opgesteld over hoe de stukken mogen verplaatsen, ook wel lopen genoemd. De pionnen zijn de enige speelstukken die bij slagzetten anders bewegen dan bij gewone zetten.

De meest recente spelregels van de Fédération Internationale des Échecs (FIDE) zijn door de Koninklijke Nederlandse Schaakbond naar het Nederlands vertaald. Hieronder een kort overzicht over hoe de stukken behoren te lopen. Aangezien de bewegingskenmerken hetzelfde zijn voor zwart en wit, worden alleen de kenmerken voor wit weergegeven.

• De koning begint op e1 en bestrijkt de 3 tot 8 aangrenzende velden. Per partij heeft de koning één speciale mogelijkheid die we korte en lange rokade noemen (zie hieronder).
• De dame  start op d1 en mag horizontaal, verticaal of diagonaal bewegen en beheerst 21 tot 27 velden, wat haar het sterkste stuk maakt.
• De torens starten op a1 en h1. Ze mogen horizontaal of verticaal bewogen worden en hebben hierdoor als enige hetzelfde bereik vanaf de rand als in het centrum.
• De lopers beginnen op c1 en f1 en mogen diagonaal bewegen. Elke loper komt alleen op velden van dezelfde kleur.
• De paardzet gaat 1 veld diagonaal en vervolgens 1 veld horizontaal of verticaal en maakt dus een hoek. Het tussenliggende veld mag daarbij bezet zijn. Ze beginnen op b1 en g1. Paarden beheersen weinig velden, maar omdat ze mogen springen zijn niet zwakker dan lopers. Als jouw paard aan de rand of in de hoek komt, wordt het wel moeilijker.

Zoals gezegd hebben de Pionnen andere regels, ze bewegen namelijk één veld recht vooruit. Verder hebben ze de volgende kenmerken:

• Vanuit de beginpositie op de tweede rij hebben pionnen een extra mogelijkheid, je mag kiezen of ze één of twee velden vooruit gaan.
• De pion loopt recht vooruit, maar slaat één veld schuin naar voren.
• Wanneer een pion  twee velden tegelijk naar voren is gegaan, geldt de 'en passant regel'. De pion mag dan door een vijandelijke pion geslagen worden alsof hij maar één veld opgeschoven is. De tegenstander moet dit meteen in de eerstvolgende beurt doen, daarna vervalt het 'en passant-recht'.
• Als je met de pion aan de overkant komt, mag je de pion naar keuze inwisselen voor een dame, paard, loper of toren. We noemen dit een minorpromotie.

Korte en lange rokade

De koning  kent een speciale zet waarbij hij in één beurt twee stukken kan verplaatsen. Van het beginveld mag hij twee velden zijwaarts naar een toren op een hoekveld toe. Dit heet de rokade. Daarna wordt de toren uit die hoek verplaatst naar het veld waar de koning overheen gesprongen is. Bij de korte rokade van wit gaat de koning naar g1 en de toren van h1 naar f1; bij de lange rokade gaat de koning naar c1 en de toren van naar a1 naar d1. Voor zwart gelden de tegenoverliggende velden.

Voorwaarden hiervoor zijn dat de koning en de toren niet eerder verplaatst zijn en de rokade mag niet worden uitgevoerd als de koning schaak staat of over een veld moet springen dat bestreken wordt door een vijandelijk stuk. Ook kan er niet worden gerokeerd als er een stuk tussen de toren en de koning staat.

Schaak attributen

Schaakmat
Schaakklokken  De speler heeft de beurt zolang hij/zij zijn knop op de klok niet ingedrukt heeft. Als de zet op het bord gedaan is, wordt de klok ingedrukt met dezelfde hand als waarmee de zet is gedaan.	Schaakborden  Diverse borden van hout  of kunststof  met zwart wit of ivoor en bruin. Voor de minder serieuze spelers onder ons bestaat er een schaak drinkspel , waarbij de stukken borrelglaasjes zijn. Denk ook aan een klein schaakspel  voor op reis.	Schaakstukken  Kies mooie stukken die lang meegaan van hout ,metaal  of kunststof . Schaakstukken zijn ook veelvoudig gebruikt ter inspiratie voor sieraden  of voor decoratie . voor veel mensen is een schaakbord meer een kunststuk dan een speelbord.	Schaak artikelen  Het schaakspel oftewel Chess  is de basis voor vele artikelen: Boeken  over het spel, manchetknopen  of koffiemokken . In veel huizen is er wel een vloer betegeld met zwart witte blokken. Schaken inspireert ons dagelijks leven.

Spelen op de computer

Computerpret

Naast het echte bordspel komen er steeds meer computervarianten  van het schaakspel in de wereld. Een elektronisch bord , een computerspel, een handcomputer of op de Wii ; overal kun je schaken. Je kunt de computer aanpassen aan je eigen niveau zodat het uitdagend, maar niet onmogelijk is om een keer te winnen. Een populair schaakprogramma is Rybka . De speelsterkte overtreft ook die van de menselijke grootmeesters zoals Timman ,Fischer  of Kasparov . Een grote uitdaging dus!

Gerelateerde shopgidsen

Sport en ontspanning
Tennis	Kamperen	Schaatsen